Julka i Jej autyzm

Zmagania wesołego Tisia z autyzmem

Metoda ośrodków pracy

Metoda ośrodków pracy  jest jedną z metod nauczania całościowego. Podstawą opracowania metody ośrodków pracy była metoda ośrodków zainteresowań, opracowana przez Owidiusza Decroly’ego. Decroly uważał , że należy przygotować dzieci do życia takiego, jakie ono jest, a więc pełnego niebezpieczeństw i walki z różnymi przeciwnościami. Podstawą opracowania programu była wszechstronna znajomość dziecka, jego zainteresowań oraz środowiska, w jakim zdobywa doświadczenia i w jakim żyć będzie. Na grunt polski, metoda ta została przeniesiona przez Marię Grzegorzewską – twórczynię polskiej pedagogiki specjalnej, pod nazwą metody ośrodków pracy.

Głównym założeniem metody jest czerpanie materiału nauczania bezpośrednio z życia, na aktywnym udziale uczniów w zjawiskach otaczającego świata.
Praca metodą ośrodków stwarza warunki dla prawidłowego poznania przedmiotów i zjawisk za pomocą wszystkich zmysłów, do stosowania wielu ćwiczeń:

  • spostrzegania wzrokowego – obserwacji kształtów, wielkości, długości, szerokości, barw, itp.,
  • słuchowego – rozpoznawania rozróżniania dźwięków, siły dźwięku, głośniej, ciszej, kierunków i odległości od źródła dźwięku,
  • dotyku – miękkość, szorstkość, ciężar, temperatura, kształt, wielkość, długość, szerokość,
  • smaku – słodki, gorzki, słony, cierpki, kwaśny,
  • węchu – rozpoznawania po zapachu potraw, płynów, owoców, warzyw, różnorodnych tworzyw.

Opisywana metoda oprócz  nadrzędnej funkcji terapeutycznej, dodatkowo pełni funkcje kształcące i wychowawcze. Umożliwia naukę obserwacji, badania i rozumienia zjawisk przyrody i zjawisk społecznych, wyciągania wniosków,  więc uczy toku myślenia.  Poznawanie zagadnień następuje całościowo, w sposób ciągły, stały i w logicznym układzie w oparciu o cały dostępny zespół analizatorów.

Metoda ośrodków pracy ma cenną cechę – w zależności od stopnia upośledzenia nadaje się do indywidualizowania treści i form, a także czasu pracy, co ma duże znaczenie w nauczaniu dzieci z upośledzeniem umysłowym.
Tematyka ośrodków pracy stopniowo jest poszerzana. Podstawowymi kryteriami doboru treści tematów stanowiących ośrodki pracy są:

  • występowanie ich i spotykanie przez dzieci w otaczającym życiu,
  • znaczenie tych tematów ośrodków pracy dla bieżącego życia i prawidłowego postępowania dzieci,
  • możliwość nauczania dzieci treści, wiadomości i umiejętności zawartych w tych tematach oraz możliwość kształtowania właściwej postawy dzieci i możliwość skutecznego oddziaływania na występujące u nich ujemne i dodatnie odchylenia rozwojowe.

W przypadku objęcia przez ośrodek obszernych treści nauczania dzieli się go na ośrodki mniejsze, nazywane również podośrodkami, przykładowo ośrodek owoce dzielimy na podośrodki: jabłko, gruszka, śliwka.
Przerabiany materiał wychodzi od jednego zagadnienia, będącego jego centrum. Wokół którego grupują się inne zagadnienia, wiążące się z nim bezpośrednio. Jest to powiązanie treści w pewne całości zbudowane na celowo kierowanych przez nauczyciela zainteresowaniach dziecka.
Bezpośrednie spostrzeganie, gromadzenie nowego materiału najczęściej ma postać obserwacji, która może być przypadkowa oraz  właściwa  – zaplanowana, będąca zasadniczym etapem pracy. W toku właściwej obserwacji występuje:

 

  • obserwacja dowolna, dzieci po zetknięciu się z nowym przedmiotem z ogromnym zainteresowaniem oglądają, badają, poznają go, nie zwracając uwagi na otaczające środowisko,
  •  obserwacja kierowana, gdy dzieci zaspokoiły swe pierwsze zainteresowanie i nauczyciel kieruje ich uwagę na istotne, często pominięte przez nich fragmenty i szczegóły oraz uzupełnienia potrzebne dla właściwego zgromadzenia koniecznej na danym etapie rozwoju dzieci wiedzy o opracowywanym zjawisku.

Najlepszym rozwiązaniem jest gdy obserwacja odbywa się w warunkach najbardziej charakterystycznych dla opracowywanego zjawiska np. obserwacja owoców w sadzie, warzyw w ogrodzie, kopania ziemniaków na polu itd. Powinna w miarę możliwości stwarzać warunki do osobistego udziału dzieci w obserwowanym zjawisku, np. w karmieniu zwierzęcia, w jeździe samochodem lub autobusem, w zrywaniu owoców z drzew, sprzątaniu stołu, myciu naczyń, korzystaniu z robotów itp. Taka obserwacja daje pełny obraz omawianego zjawiska, wzbogaca dziecko o nowe doświadczenia, przeżycia emocjonalne i umiejętności.
Abstrakcyjne myślenie – to przede wszystkim „przeróbka”, opracowanie umysłowe zgromadzonego materiału. Następuje tu tworzenie pojęć:

  • analiza,
  • porównywanie,
  • uzupełnianie zgromadzonych spostrzeżeń,
  • ocena ich zgodności z rzeczywistością i łączenie w całość.

Terapeutyczne wartości omawianej metody tkwią nie tylko w powiązaniu jej z życiem, w całościowym ujmowaniu i opracowywaniu występujących w nim zjawisk, lecz i we włączeniu do niej form interwencyjnego oddziaływania na ujemne i dodatnie odchylenia rozwojowe. Szczególną wartość ponadto posiada sposób opracowywania ośrodków zbliżony do postępowania człowieka w życiu oparty na spostrzeganiu, abstrakcyjnym myśleniu i zastosowaniu zdobytej wiedzy w praktyce.

W toku spostrzegania dzieci uczą się korzystania ze wszystkich zmysłów, zwiększają dokładność i zgodność spostrzeżeń z rzeczywistością, rozwijają drugi układ sygnałowy (słowo) w ścisłym powiązaniu z układem pierwszym. W czasie abstrakcyjnego myślenia, będącego opracowaniem umysłowym zebranego w czasie obserwacji materiału – wrażeń i spostrzeżeń, uczą się rozkładania złożonych zjawisk na elementy prostsze i ponownego składania ich w całość – analizy i syntezy, porównywania ich ze sobą, oceny i logicznego ich wiązania w całości, w systemy. W ten sposób tworzą się u dzieci upośledzonych umysłowo trudne dla nich pojęcia, stopniowo uczą się prawidłowo myśleć, planować swe postępowanie, co przy lekkim upośledzeniu umysłowym jest bardzo trudne, a przy głębszym czasami wręcz niedostępne.

Dziecko poznaje zagadnienia od najprostszych do coraz bardziej skomplikowanych, co pozwala na opieranie się na doświadczeniach już zdobytych i sprawia, że poznanie jest kontrolowane i wzbogacane. Duże znaczenie metody ośrodków pracy polega na tym, że przedstawia ono całokształt swoistych metod polskiej pedagogiki specjalnej.

Podziel się